मंत्रालयको संक्षिप्त विवरण

मुलुकमा औद्योगिक क्रियाकलापहरुलाइ प्रवर्द्वन गर्न तथा व्यापार व्यवसायका लागि अनुकूल वातावरण तयार गर्ने हेतुले नेपालका तत्कालीन प्रधानमन्त्री जुद्धसमशेर जंगबहादुर राणाबाट वि.सं. १९९३ सालमा उद्योग परिषदको स्थापना भएको थियो ।सोही वर्ष नेपालमा पहिलोपटक कम्पनी सम्बन्धी कानून र औद्योगिक व्यवसायसँग सम्बन्धित कानून लागू भएका थिए । वि.सं. २०३८ सालमा उद्योग तथा वाणिज्य मन्त्रालयको स्थापना भएकोमा वि.सं. २०४० सालमा सो मन्त्रालयको क्षेत्राधिकार बढाइ आपूर्तितर्फको जिम्मेवारी समेत प्रदान गरियो । तत्पश्चात सोही सालमा उद्योग, वाणिज्य र आपूर्ति गरी तीनवटा मन्त्रालयको स्थापना गरी अस्तित्वमा रहेको पाइन्छ । वि.सं. २०५७ सालमा उद्योग, वाणिज्य र आपूर्ति मन्त्रालयलाइ एक आपसमा गाभी उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयको स्थापना भएकोमा पछि २०६५ सालमा सो मन्त्रालयलाइ उद्योग मन्त्रालय र वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय गरी दुइ फरक मन्त्रालयको रुपमा पुनर्गठन गरिएको थियो । तत्पश्चात वि.सं. २०७२ सालमा वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयलाइ विभाजन गरी वाणिज्य मन्त्रालय र आपूर्ति मन्त्रालय गरी दुइ फरक मन्त्रालयको गठन गरिएको थियो । नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषद्को वि.सं. २०७४ को निर्णय अनुसार यी तीनवटै मन्त्रालयलाइ एक आपसमा गाभी उद्योग, वाणिज्य र आपूर्ति मन्त्रालयो गठन भएको छ । यस मन्त्रालय विशिष्ट र संवेदनशील प्रकृतिको कार्यक्षेत्र भएको नेपाल सरकारको एउटा महत्वपूर्ण मन्त्रालय हो। मुलुकको उद्योग, वाणिज्य र उपभोग्य सामग्रीको आपूर्ति क्षेत्रलाई सबल र सुदृढ तुल्याउँदै औद्योगिक वातावरण सिर्जना, लगानी प्रवर्द्धन, आन्तरिक तथा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको प्रवर्द्धन, सहजीकरण र नियमन, औद्योगिक सम्पत्तिको संरक्षण, औद्योगिक पूर्वाधारको व्यवस्था जस्ता मुख्य कार्यमा मन्त्रालय संलग्न रहँदै आएको छ। यसको लागि उद्योग, वाणिज्य र आपूर्ति क्षेत्रसँग सम्बद्ध आवश्यक नीति तथा कार्यक्रमहरूको तर्जुमा गर्ने, तर्जुमा गरिएका नीति तथा कार्यक्रमहरूलाई विभिन्न मन्त्रालय, नेपाल सरकारका अन्य निकाय, निजी क्षेत्र तथा दातृनिकायसँग समन्वय गरी कार्यान्वयन गर्ने, सञ्चालित कार्यक्रमहरूको अनुगमन तथा मुल्याँकन गरी पृष्ठपोषण गर्ने लगायतका कार्यमा मन्त्रालय संलग्न रहदै आएको छ । मन्त्रालयले नेपाल सरकार (कार्यविभाजन) नियमावली २०७४, औद्योगिक नीति, २०६७, वाणिज्य नीति;२०७२, नेपाल व्यापार एकिकृत रणनीति २०१६, आवधिक योजनाहरू लगायत वाणिज्य क्षेत्रसँग सम्बद्ध ऐन तथा नियमावलीले निर्दिष्ट गरे बमोजिम उद्योग, वाणिज्य र आपूर्ति क्षेत्रको विकास र प्रवर्द्धन गर्ने महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ ।

संगठन तथा दरबन्दी संरचना

  • सचिवालय
  • मन्त्री
  • सचिव (वाणिज्य तथा आपूर्ति) विशिष्ट
  • सचिवालय
  • सचिव (उद्योग)
    विशिष्ट
  • सचिवालय
  • द्बिपक्षीय तथा क्षेत्रीय ब्यापार महाशाखा
    • द्विपक्षीय व्यापार तथा पारवहन शाखा (भारत)
    • द्विपक्षीय व्यापार तथा पारवहन शाखा (चीन)
    • क्षेत्रीय तथा अन्य द्विपक्षीय व्यापार तथा पारवहन शाखा
    • निर्यात प्रवर्द्धन तथा व्यापार सहजीकरण शाखा
  • बहुपक्षीय ब्यापार तथा ब्यापार सहजीकरण महाशाखा
    • बहुपक्षीय व्यापार शाखा
    • व्यापार नीति तथा व्यापार सहायता शाखा
    • व्यापार अनुसन्धान तथा तथ्यांक शाखा
  • आपूर्ति ब्यवस्था तथा उपभोक्ता हित संरक्षण महाशाखा
    महाशाखा
    • आपूर्ति नीति तथा नियमन शाखा
    • उपभोक्ता हित संरक्षण तथा समन्वय शाखा
    • बजार अनुसन्धान तथा नियमन शाखा
  • औद्योगिक तथा लगानी प्रवर्द्बन महाशाखा
    • औद्योगिक नीति तथा सहजीकरण शाखा
    • वैदेशिक लगानी तथा बौद्धिक सम्पत्ति शाखा
    • घरेलु, साना तथा मझौला उद्योग प्रवर्द्धन शाखा
  • औद्योगिक पूर्वाधार तथा वातावरण महाशाखा
    • औद्योगिक पूर्वाधार शाखा
    • वातावरण शाखा
    • औद्योगिक गुणस्तर तथा प्रविधि शाखा
  • योजना अनुगमन तथा मुल्याकंन महाशाखा
    • योजना तथा बजेट व्यवस्थापन शाखा
    • अनुगमन तथा मूल्यांकन शाखा
    • सूचना प्रविधि तथा तथ्यांक शाखा
  • प्रशासन तथा संस्थान महाशााखा
    • आर्थिक प्रशासन शाखा
    • सरकारी उद्योग तथा संस्थान शाखा
    • कानून तथा फैसला कार्यान्वयन शाखा

नेपाल सरकार दरबन्दी संरचना मन्त्रालय २०७४ बमोजिम उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयको दरबन्दी संरचना देहाय बमोजिम रहेको छ

fig: दरबन्दी संरचना

क्र.सं.

पद नाम

श्रेणी

सेवा

समूह

उपसमूह

प्रस्तावित दरवन्दी

कुल कायम हुने दरवन्दी

कैफियत

थप

घट

सचिव

विशिष्ट

         

 

सहसचिव

रा.प.प्रथम

प्रशासन

     

 

सहसचिव (प्रा.)

रा.प.प्रथम

ईन्जि

सिभिल

जनरल

 

   

उपसचिव

रा.प.द्वितीय

प्रशासन

सामान्य प्रशासन

   

१४

२०

 

उपसचिव

रा.प.द्वितीय

प्रशासन

लेखा

   

 

उपसचिव

रा.प.द्वितीय

न्याय

कानून

     

 

प्रमुख पुस्तकालय अधिकृत

रा.प.द्वितीय

शिक्षा

पुस्तकालय

     

 

सि.डि.ई.

रा.प.द्वितीय

ईन्जि.

सिभिल

जनरल

 

 

शाखा अधिकृत

रा.प.तृतीय

प्रशासन

सामान्य प्रशासन

   

१८

४७

 

१०

लेखा अधिकृत

रा.प.तृतीय

प्रशासन

लेखा

   

 

११

ईन्जिनीयर

रा.प.तृतीय

ईन्जि.

सिभिल

जनरल

 

 

१२

कानुन अधिकृत

रा.प.तृतीय

न्याय

कानून

     

 

१३

कम्प्युटर इन्जिनियर

रा.प.तृतीय

विविध

     

 

१४

कम्प्युटर अधिकृत

रा.प.तृतीय

विविध

     

 

१५

नायव सुव्बा

रा.प.अनं.प्रथम

प्रशासन

सामान्य प्रशासन

   

३६

३०

 

१६

लेखापाल

रा.प.अनं.प्रथम

प्रशासन

लेखा

   

 

१७

कम्प्युटर अपरेटर

रा.प.अनं.प्रथम

विविध

     

१०

 

१८

प्रशिक्षक

रा.प.अनं.प्रथम

विविध

     

 

१९

टेलिफोन अपरेटर

रा.प.अनं.प्रथम

विविध

     

 

२०

फोटोग्राफर

रा.प.अनं.प्रथम

विविध

     

 

२१

पुस्तकालय सहायक

रा.प.अनं.प्रथम

शिक्षा

पुस्तकालय

     

 

२२

खरिदार

रा.प.अनं.द्वितीय

प्रशासन

सामान्य प्रशासन

   

 

२३

सहलेखापाल

रा.प.अनं. द्वितीय

प्रशासन

लेखा

   

 

२४

लिथो सहायक*

रा.प.अनं. द्वितीय

विविध

     

 

२५

टाइपिष्ट*

वेग अनुसार

प्रशासन

सामान्य प्रशासन

   

११

 

२६

हलुका सवारी चालक

श्रेणी विहीन

 

 

 

 

१२

 

२७

कार्यालय सहयोगी

श्रेणी विहीन

       

३३

२६

 

जम्मा

१५७

१७४

 

मन्त्रालय परिवार

क्र. स नाम थर पद टेलिफोन ईमेल
उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय
मातृका प्रसाद यादव माननीय उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री 014211686 matrikayadav@moics.gov.np
उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रीज्यूको निजी सचिवालय
1 प्रेम प्रसाद आचार्य निजी सचिव (उप सचिव) 014211453 @moics.gov.np
2 सन्तोष विस्ट प्रमुख स्वकिय सचिव 014211686 @moics.gov.np
3 प्रविन कुमार बस्नेत प्र. शि. 014211686 @moics.gov.np
4 पवन चन्द सि. मि. खरिदार (प्रा ) 014211291 matrikayadav@moics.gov.np
5 जिमगोपल महर्जन का. स. (करार)
6 खोपकुमारी अगस्ती का. स. (करार)
7 राजेश धिमाल का. स. (करार)
8 श्याम देउजा का. स. (करार)

महाशाखा/शाखा

बहुपक्षीय व्यापार तथा व्यापार सहायता महाशाखाको कार्यक्षेत्र

  1.  विश्व व्यापार संगठन र अन्य बहुपक्षीय व्यापार सम्बन्धी सबै वार्ता, सन्धि, सम्झौता कार्यान्वयन, संशोधन, अनुगमन र नियमन सम्बन्धी कार्य गर्ने, गराउने ,
  2. विश्व व्यापार सँगठनसँगको समन्वय, प्रतिबद्धता कार्यान्वयन, अनुगमन लगायतका कार्य गर्ने,

गराउने ,
3. UN र सो अन्तर्गतका संघसंस्थाहरु, United Nations Conference on Trade and
Development (UNCTAD), International Trade Centre (ITC), International
Telecommunication Union (ITU), Enhanced Integrated Framework (EIF) लगायतका
व्यापार सम्बद्ध अन्तर्राष्ट्रिय संघ-संस्थाहरूसितको सम्पर्क, समन्वय लगायतका कार्यहरू गर्ने,
4. विश्व व्यापार सँगठनसँग सम्बन्धित अन्तर–मन्त्रालय, गैर–सरकारी संस्था, निजी क्षेत्र तथा
नागरिक समाजसँग गरिने बैंठक, अन्तर्क्रिया तथा अन्य कार्यक्रमहरू गर्ने, गराउने,
5. संयुक्त राष्ट्रसंघका लागि नेपालको स्थायी नियोग, जेनेभा सितको सम्पर्क र समन्वय सम्बन्धी कार्य
गर्ने,
6. अतिकम विकसित मुलुकको व्यापार र आर्थिक विकास सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पारित
बहुपक्षीय नीति, रणनीति, कार्ययोजनाको कार्यान्वयन, अनुगमन र सहभागिता सम्बन्धी कार्य गर्ने,
7. विश्व व्यापार सँगठन सम्बन्धी क्षेत्रीय अन्तर्राष्ट्रिय फोरमहरुमा नेपालको प्रतिनिधित्व/सहभागितका
लागि तयारी तथा समन्वय सम्बन्धी कार्य गर्ने,
8. विश्व व्यापार सँगठनको सदस्यता लिने क्रममा जनाइएको प्रतिबद्धताहरु कार्यान्वयन गर्न विद्यमान
ऐन कानूनहरूमा आवश्यकता अनुसार संशोधन तथा नयाँ कानून तर्जुमा सम्बन्धी कार्य गर्ने, गराउने
,
9. व्यापारका लागि द्विपक्षीय, बहुपक्षीय सहायता परिचालन सम्बन्धी कार्य गर्ने, गराउने ,
10. विश्व व्यापार सँगठन सम्बन्धी वस्तु व्यापार, सेवा व्यापार तथा व्यापार सम्बद्ध बौद्धिक सम्पत्तिको
व्यापार सम्बन्धी कार्य गर्ने, गराउने ,
11. वाणिज्य नीति, रणनीति तथा नेपाल व्यापार एकीकृत रणनीति तर्जुमा, संशोधन, परिमार्जन तथा
कार्यान्वयनको अनुगमन सम्बन्धी कार्य गर्ने, गराउने ,
12. व्यापार घाटा न्यूनीकरण सम्बन्धी नीति रणनीति तर्जुमा, कार्यान्वयन, कार्यान्वयनको अनुगमन
सम्बन्धी कार्य गर्ने, गराउने ,

40

13. निर्यात प्रवर्द्धन र आयात व्यवस्थापनका लागि कर र गैरकर क्षेत्रमा गर्नुपर्ने सुधार र परिमार्जनका
लागि विस्तृत अध्ययन विश्लेषण सम्बन्धी कार्य गर्ने, गराउने ,
14. वाणिज्य तथा व्यापार सम्बन्धी विषयमा अध्ययन, अनुसन्धान तथा प्रकाशन गर्ने, गराउने ,
15. राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार सम्बन्धी विषयमा सर्वेक्षण गर्ने, गराउने ,
16. व्यापार सम्बन्धी विषयमा भएका अध्ययन अनुसन्धानहरुको संकलन गरी प्रकाशन गर्ने, गराउने ,
17. आन्तरिक र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार सम्बन्धी तथ्यांक संकलन, विश्लेषण, अध्ययन, अनुसन्धान, सर्वेक्षण
तथा प्रकाशन सम्बन्धी कार्य गर्ने, गराउने ,
18. बहुपक्षीय व्यापार कूटनीतिको सञ्चालन र समन्वयसम्बन्धी कार्य गर्ने, गराउने ।

बहुपक्षीय व्यापार शाखाको कार्य विवरण
1. विश्व व्यापार सँगठन / बहुपक्षीय व्यापार प्रणालीसँग सम्बन्धित कार्यहरु गर्ने,
2. विश्वव्यापार सँगठन, UNCTAD, ITC लगायतका संस्थासँगको सम्पर्क शाखाको रुपमा कार्य गर्ने,
3. जेनेभास्थित नेपालको स्थायी नियोगसँग समन्वय र सम्पर्क सम्बन्धी कार्य गर्ने,
4. विश्व व्यापार सँगठनसँग सम्बन्धित विषयमा विभिन्न निकायसँग पत्राचार गर्ने,
5. WTO Focal Point को बैठक सञ्चालन तथा तत्सम्बन्धी आवश्यक कार्य गर्ने,
6. विश्व व्यापार सँगठनसँग सम्बन्धित विभिन्न समिति / फोरम सम्बद्ध कार्यहरू सम्पादन गर्ने:

 Ministerial Conference
 General Council
 Trade Policy Review Body
 Dispute Settlement Body
 Council for Trade in Goods र सो अन्तर्गतका विभिन्न समिति उपसमितिहरु
 Council for Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights र सो
अन्तर्गतका विभिन्न समिति उपसमितिहरु
 Council for Trade in Services र सो अन्तर्गतका विभिन्न समिति उपसमितिहरु
 Trade Negotiation Committee (TNC) र सो अन्तर्गतका विशेष सत्रहरु
7. WTO Reference Center को सञ्चालन तथा व्यवस्थापन सम्बन्धी कार्यहरू गर्ने गराउने,
8. विश्व व्यापार सँगठन सम्बन्धी अन्तर्क्रिया तथा जनचेतना कार्यक्रम संचालन गर्ने,
9. विश्व व्यापार सँगठनसम्बन्धी जानकारीमूलक पत्रिका ब्रोस्योर पुस्तिका आदि प्रकाशन तथा वितरण
गर्ने,
10. विश्व व्यापार सँगठनको सदस्यता लिने क्रममा जनाइएको प्रतिबद्धता अनुसारका मुलुकको वाणिज्य
सम्बन्धी नीति तथा कानूनहरूलाई कार्यतालिका अनुसार पुनरावलोकन गरी संशोधन गर्ने तथा
नभएका कानून तथा नीतिहरू बनाउने ,

41

11. विश्व व्यापार सँगठनको मन्त्रिस्तरीय सम्मेलन¸ साधारण परिषद् तथा अन्य परिषद्¸ समिति
उपसमितिबाट भएको निर्णयको कार्यान्वयन अनुगमन र आवधिक समीक्षा सम्बन्धी कार्य गर्ने,
12. विश्व व्यापार सँगठन अन्तर्गतका Plurilateral Trade Agreements हरुको अध्ययन विश्लेषण गरी
नेपाल पक्ष बन्न उपयुक्त हुने सम्झौताको पहिचान गरी सोको लागि प्रक्रिया अघि बढाउने ,
13. विश्व व्यापार सँगठनबाट नेपाल लगायतका अतिकम विकसित सदस्य मुलुकको व्यापार विकासका
लागि भएका विभिन्न निर्णयहरुको अभिलेख राख्ने तथा यस विषयमा सम्बन्धित
सरोकारवालाहरुलाई जानकारी सम्प्रेषण गर्ने,
14. विश्व व्यापार सँगठनमा हुने विभिन्न विषयको सम्झौता वार्ताका लागि आवश्यक सूचना¸ पृष्ठपोषण
र मुलुकको Position Paper तयार गरी नेपालको स्थायी नियोग र सम्बन्धित पदाधिकारीलाई
उपलब्ध गराउने ,
15. विश्व व्यापार सँगठनको वस्तु¸ सेवा तथा बौद्धिक सम्पत्तिको व्यापार सम्बन्धी सम्झौताको
प्रशासन¸अन्तर-मन्त्रालय समन्वय सम्बन्धमा देहाय बमोजिमका कार्यहरु गर्ने ।
वस्तु व्यापार (Trade in Goods)
 नेपालबाट निर्यात तथा आयात हुनसक्ने वस्तुहरूको फेहरिस्त तयार गरी विश्व व्यापार सँगठनको
सदस्यताबाट फाइदा लिन सक्ने रणनीति तर्जुमा तथा कार्यान्वयन गर्ने,
 विश्व व्यापार सँगठनको वस्तु व्यापारसँग सम्बन्धित सम्झौता तथा मन्त्रिस्तरीय निर्णयहरूको
कार्यान्वयनसँग सम्बद्ध विभिन्न निकायहरूसँग सम्पर्क, समन्वय तथा सञ्चार गर्ने,
 वस्तु व्यापारको क्षेत्रमा नेपालको तर्फबाट विश्व व्यापार सँगठनलाई उपलब्ध गराउने सूचना एवं
जानकारीहरू (Notifications) उपलब्ध गराउने ,
 वस्तु व्यापारका क्षेत्रमा नेपाल सरकारले अपनाएको नीति र कार्यक्रमका बारेमा निजी तथा गैर
सरकारी क्षेत्रलाई नियम कानूनको परिधिभित्र रही सुसूचित गरी उनीहरूको सहयोग र सहभागिता
परिचालन गर्ने कार्यक्रमहरूको तयारी र कार्यान्वयन गर्ने,
 विश्व व्यापार सँगठनको वस्तु व्यापार सम्बन्धी सम्झौताको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि
आवश्यक कार्यहरु गर्ने ।

सेवा व्यापार (Trade in Services)
 नेपालबाट निर्यात तथा आयात हुनसक्ने सेवा व्यापारहरूको फेहरिस्त तयार गरी विश्व व्यापार
सँगठनको सदस्यताबाट फाइदा लिन सक्ने रणनीति तर्जुमा तथा कार्यान्वयन गर्ने,
 विश्व व्यापार सँगठनको सेवा व्यापारसँग सम्बन्धित सम्झौता तथा मन्त्रिस्तरीय निर्णयहरूको
कार्यान्वयनसँग सम्बद्ध सरकारी क्षेत्रका निकायहरूसँग सम्पर्क र सञ्चार गर्ने,
 सेवा व्यापारका क्षेत्रमा विश्व व्यापार सँगठनलाई नेपालको तर्फबाट उपलब्ध गराउनुपर्ने सूचना
एवं जानकारीहरू (Notifications) उपलब्ध गराउने ,

42

 विश्व व्यापार सँगठनको General Agreement on Trade in Services (GATS) अनुरूप
सदस्य राष्ट्रहरूले अनुरोध गरेका विशेष सूचनाहरू (Specific Information) लाई छिटो छरितो
किसिमले प्रदान गरी GATS को सोधपुछ बिन्दु (Enquiry Point) को रूपमा कार्य गर्ने,
 सेवा व्यापारका क्षेत्रमा नेपाल सरकारले अपनाएको नीति र कार्यक्रमका बारेमा निजी तथा गैर
सरकारी क्षेत्रलाई नियम कानूनको परिधिभित्र रही सुसूचित गरी उनीहरूको सहयोग र
सहभागिता परिचालन गर्ने कार्यक्रमहरूको तयारी र कार्यान्वयन गर्ने,
 विश्व व्यापार सँगठनको सेवा व्यापार सम्बन्धी सम्झौताको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि
आवश्यक कार्यहरु गर्ने,
 सेवा व्यापारका क्षेत्रमा हुने अध्ययन-अनुसन्धानलाई प्रोत्साहित गर्ने र सेवा व्यापार
सम्झौतामा सुधार गर्नुपर्ने विषयहरु पहिचान गर्ने ।
बौद्धिक सम्पत्ति (Intellectual Property) को व्यापार
 नेपालको सन्दर्भमा बौद्धिक सम्पत्ति संरक्षणका दृष्टिले महत्वपूर्ण हुने वस्तुहरुको पहिचान गरी
तिनीहरूको संरक्षणका लागि अपनाउनु पर्ने नीति र कार्यक्रम तयार गर्ने,
 ट्रिप्स सम्झौताबाट नेपालले लिनसक्ने फाइदाको अध्ययन विश्लेषण गरी यस सम्बन्धी रणनीति
तयार गर्ने,
 बौद्धिक सम्पत्ति सम्बन्धी कानूनलाई परिमार्जित गर्न अपनाउनु पर्ने व्यवस्थाको तर्जुमा गर्ने,
 विश्व व्यापार सँगठनको बौद्धिक सम्पत्तिसँग सम्बन्धित सम्झौता तथा मन्त्रिस्तरीय
निर्णयहरूको कार्यान्वयनसँग सम्बद्ध सरकारी क्षेत्रका निकायहरूसँग सम्पर्क र सञ्चार गर्ने,
 बौद्धिक सम्पत्तिसँग सम्बद्ध व्यापारका क्षेत्रमा विश्व व्यापार सँगठनलाई नेपालको तर्फबाट
उपलब्ध गराउनुपर्ने सूचना एवं जानकारीहरू (Notifications) उपलब्ध गराउने ,
 ट्रिप्सको सम्पर्क बिन्दु (Enquiry Point) रुपमा कार्य गर्ने,
 बौद्धिक सम्पत्तिको व्यापार संरक्षणका क्षेत्रमा नेपाल सरकारले अपनाएको नीति र कार्यक्रमका
बारेमा निजी तथा गैर सरकारी क्षेत्रलाई नियम कानूनको परिधिभित्र रही सुसूचित गरी
उनीहरूको सहयोग र सहभागिता परिचालन गर्ने कार्यक्रमहरूको तयारी र कार्यान्वयन गर्ने,
 विश्व व्यापार सँगठनको बौद्धिक सम्पत्तिको व्यापार सम्बन्धी सम्झौताको प्रभावकारी
कार्यान्वयनका लागि आवश्यक कार्यहरु गर्ने,
 बौद्धिक सम्पत्तिको व्यापार क्षेत्रमा हुने अध्ययन-अनुसन्धानलाई प्रोत्साहित गरी ट्रिप्स
सम्झौतामा सुधार गर्नुपर्ने विषयहरु पहिचान गर्ने ।

16. व्यापार सहजीकरण सम्बन्धी कार्यहरु तथा व्यापार सहजीकरण सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय संघसंस्थाहरु
जस्तै विश्व भन्सार सँगठन आदि सितको समन्वय र सम्पर्क गर्ने,
17. विश्व व्यापार सँगठनको WTO Trade Facilitation Agreement (TFA) तथा विश्व भन्सार
सँगठनको Revised Kyoto Convention (RKC) को कार्यान्वयन¸ अनुगमन सम्बन्धी ,

व्यापार नीति तथा व्यापार सहायता शाखा

43

1. विश्व व्यापार सँगठन¸ अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार केन्द्र¸ UNCTAD लगायतका संस्थाबाट उपलब्ध
गराइने व्यापार सहायता सम्बन्धी विषयमा समन्वय गर्ने र परियोजनामा कार्यरत कर्मचारीको
सुपरीवेक्षण र मूल्यांकन गर्ने,
2. विभिन्न मुलुक तथा संस्थाबाट Aid for Trade, Trade Related Technical Assistance and
Capacity Building अन्तर्गत प्राप्त हुने सहायताको परिचालन र समन्वय सम्बन्धी कार्य गर्ने,
3. Enhanced Integrated Framework (EIF) को सम्पर्क विन्दुका रुपमा कार्य गर्ने,
4. EIF को सहायतामा नेपालमा संचालन हुने कार्यक्रमहरुको कार्यान्वयन, समन्वय र अनुगमन गर्ने,
5. विश्व व्यापार सँगठनको Global Review of Aid for Trade सम्बन्धी कार्य गर्ने,
6. व्यापार पूर्वाधार तथा क्षमता विकासका लागि विभिन्न द्विपक्षीय तथा बहुपक्षीय विकास
साझेदारबाट उपलब्ध गराइने सहायताको समन्वय र परिचालन गर्ने,
7. व्यापारको लागि सहायता सम्बन्धमा अन्तर-मन्त्रालय, गैरसरकारी संस्था, निजी क्षेत्र तथा
नागरिक समाजसँग गरिने बैठक, अन्तर्क्रिया तथा अन्य कार्यक्रमहरूको समन्वय गर्ने,
8. WTO, UNCTAD, ITC, UNESCAP आदि संस्थाबाट व्यापारको क्षेत्रमा प्राप्त हुने वित्तीय तथा
प्राविधिक सहयोग अन्तर्गतका परियोजना सम्बन्धी कार्यहरू गर्ने,
9. वाणिज्य सम्बन्धी नीति, रणनीति तथा नेपाल व्यापार एकीकृत रणनीति, २०१६ को
कार्यान्वयनमा सहयोग पुर्‍याउने र यस सम्बन्धमा विकास साझेदारहरुसँग आर्थिक तथा प्राविधिक
विषयमा समन्वय गर्ने,
10. नेपाल व्यापार एकीकृत रणनीति अन्तर्गतका कार्यक्रमहरुको समन्वय र अनुगमन गर्ने,
11. EIF National Steering Committee को बैठकको संचालन तथा निर्णय कार्यान्वयन सम्बन्धी
कार्य गर्ने,
12. वाणिज्य नीति, रणनीति तथा नेपाल व्यापार एकीकृत रणनीति तर्जुमा, संशोधन, परिमार्जन तथा
कार्यान्वयनको अनुगमन सम्बन्धी कार्य गर्ने,
13. वाणिज्य तथा पारवहन सम्बन्धी नीति, कानून, निर्देशिका, कार्यविधिको तर्जुमा सम्बन्धमा
सम्बन्धित निकायहरुसँग समन्वय गरी कार्य गर्ने,
14. आयात व्यवस्थापन सम्बन्धी नीति रणनीति तर्जुमा तथा कार्यान्वयनको अनुगमन सम्बन्धी कार्य
गर्ने,
15. मन्त्रालय अन्तर्गत Aid for Trade परियोजनामा कार्यरत कर्मचारीको सुपरिवेक्षण र नतिजामूलक
कार्य सम्पादनका लागि समन्वय गर्ने,
16. वाणिज्य क्षेत्रसँग सम्बन्धित नीति कार्यान्वयनको समग्र मूल्यांकनको सन्दर्भमा अनुगमन गरी
पृष्ठपोषण तयार गर्ने,
17. वाणिज्य क्षेत्र सम्बद्ध नीतिहरुको प्रभावकारिता विश्लेषण तथा अनुगमन गर्ने,
18. नीतिगत तथा व्यापार वार्ताको पृष्ठपोषणको लागि विश्लेषण तथा प्रशोधन सम्बन्धी कार्य गर्ने,
19. नेपालको वाणिज्य नीति, २०७२ ले व्याख्या गरेको व्यापार नीति विश्लेषण इकाइको कार्य समेत
गर्ने,
20. निर्यात प्रवर्द्धन र आयात व्यवस्थापनका लागि कर र गैरकर क्षेत्रमा गर्नुपर्ने सुधार र परिमार्जनका
लागि विस्तृत अध्ययन विश्लेषण गरी प्रतिवेदन तयार गर्ने,

44

21. वाणिज्य नीति, 2072 को कार्यान्वयन गर्ने गराउने, सोको अनुगमन गर्ने, समीक्षा गर्ने त्यसबाट
वैदेशिक व्यापारमा परेको प्रभाव मूल्याङ्कन गर्ने,
22. अति कम विकसित मुलुकको व्यापार र आर्थिक विकास सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पारित
बहुपक्षीय नीति, रणनीति, कार्ययोजनाको कार्यान्वयन, अनुगमन र सहभागिता सम्बन्धी कार्य गर्ने,
23. बोर्ड अफ ट्रेडको बैठक संचालन तथा निर्णय कार्यान्वयन सम्बन्धी कार्य गर्ने,
24. नेपाली दूतावास र अवैतनिक वाणिज्य दूतहरूलाई द्विपक्षीय व्यापार वृद्धि गर्न परिचालन
तथा समन्वय गर्ने,
25. बहुपक्षीय व्यापार कूटनीतिको सञ्चालन र समन्वय सम्बन्धी कार्य गर्ने,
26. विद्युतीय व्यापार (e-Commerce) सम्बन्धी नीति, रणनीति, कार्ययोजना तथा कार्यक्रमहरु तर्जुमा
कार्यान्वयन एवं अनुगमन मूल्यांकन सम्बन्धी कार्यको समन्वय र सहजीकरण गर्ने,
27. व्यापार नीतिले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा पुर्‍याएको योगदान र पारेको प्रभावको अध्ययन विश्लेषण गर्ने,
28. वस्तु विकास, मूल्य अभिवृद्धि र स्वदेशमा उत्पादित वस्तुको उच्च मूल्य अभिवृद्धिका लागि
आवश्यक कार्य र सहजीकरण गर्ने ।
व्यापार अनुसन्धान तथा तथ्यांक शाखाको कार्यविवरण
1. व्यापारको लागि आवश्यक पर्ने सूचना तथा तथ्यांकहरु सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गरी संकलन
तथा अद्यावधिक गर्ने,
2. व्यापारको लागि आवश्यक पर्ने सूचना तथा तथ्यांकहरु प्रशोधन तथा विश्लेषण गर्ने,
3. मुलुकको वैदेशिक व्यापारको देशगत तथा वस्तुगत तथ्यांक राख्ने ,
4. विभिन्‍न निकाय तथा मुलकहरुसँग हुने व्यापार सम्झौता, वार्ताका लागि आवश्यक तथ्यांक तथा
सूचनाहरु उपलब्ध गराउने ,
5. व्यापार सम्बद्ध नीति विश्लेषणका लागि आवश्यक सूचना तथा तथ्यांक उपलब्ध गराउने,
6. व्यापार सम्बद्ध सूचना तथा तथ्यांक एवं ब्रोसियर तथा जर्नलहरुको प्रकाशन गर्ने गराउने,
7. वाणिज्य तथा व्यापार सम्बन्धी अध्ययन अनुसन्धानका लागि आवश्यक सूचना तथा तथ्याङ्क
संकलन, विश्लेषण र प्रकाशन गर्ने,
8. वाणिज्य तथा व्यापार सम्बन्धी विषयमा अध्ययन तथा अनुसन्धान गर्ने,
9. राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार सम्बन्धी विषयमा सर्वेक्षण गर्ने,
10. व्यापार सम्बन्धी विषयमा भएका अध्ययन अनुसन्धानहरुको संकलन गरी प्रकाशन गर्ने,
11. अध्ययन अनुसन्धानका प्रतिवेदनहरु कार्यान्वयनका लागि कार्ययोजना तयार पार्ने ,
12. निर्यात क्षेत्रको विकासका लागि अध्ययन अनुसन्धान गरी वस्तुगत सुझाव दिने ,
13. द्विपक्षीय, क्षेत्रीय तथा बहुपक्षीय व्यापार वार्ताका लागि आवश्यक तथ्यांक संकलन तथा विश्लेषण
गर्ने,
14. व्यापार नीति र रणनीतिलाई तथ्यमा आधारित बनाउन आवश्यक अनुसन्धान र तथ्यांक सम्बन्धी
कार्य गर्ने,
15. व्यापारसँग सम्बन्धित संयुक्त राष्ट्र संघ, विश्‍व बैंक, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार केन्द्र लगायतका संस्थाबाट
प्रकाशित सूचना/तथ्यांक मन्त्रालयलाई उपलब्ध गराउने

औद्योगिक तथा लगानी प्रवर्द्धन महाशाखाका कार्यहरु
1. औद्योगिक बौद्धिक सम्पत्ति सम्बन्धी कार्यहरु,
2. आन्तरिक तथा बाह्य लगानी प्रवर्द्धन सम्बन्धी कार्यहरु,
3. World Intellectual Property Organizaton (WIPO) सँगको सम्पर्क र समन्वय विन्दु सम्बन्धी
कार्यहरु,
4. नेपाल व्यवसाय मञ्‍च तथा औद्योगिक मूल्य श्रृंखला सम्बन्धी कार्यहरु,
5. लगानी वित्त व्यवस्थापन (Investment Finance Management) सम्बन्धी कार्यहरु,
6. एकद्वार प्रणाली सम्बन्धी कार्यहरु,
7. स्वदेशी उत्पादनको प्रवर्द्धन सम्बन्धी कार्य,
8. उद्योग तथा लगानी बोर्ड सम्बन्धी कार्यहरु,
9. निर्यातयोग्य वस्तुहरुको पहिचान गरी सोको प्रवर्द्धनको नीति तथा कार्यक्रम तर्जुमा गर्ने,
10. कम्पनी प्रशासन सम्बन्धी सम्पर्क बिन्दुको कार्य गर्ने,
11. औद्योगिक उत्पादकत्च सम्बन्धी कार्यहरु,

34
12. उद्योग क्षेत्रको संस्थागत सुशासन सम्बन्धी कार्यहरु,
13. लगानी बोर्डसँग समन्वय सम्बन्धी कार्यहरु,
14. औद्योगिक नीति सम्बन्धी कार्य,
15. करार, साझेदारी र एजेन्सी सम्बन्धी नीति, कानून, मापदण्ड र नियमन सम्बन्धी कार्यहरु,
16. लगानी प्रवर्द्धन गर्न IFC, UNIDO, UNCTAD, WIPO, एशियाली उत्पादकत्व सँगठन लगायत
अन्तर्राष्ट्रीय औद्योगिक संघ संस्थासँग समन्वय र सहकार्य,
17. New Start-up Promotion सम्बन्धी कार्यहरु,
18. व्यापार घाटा न्यूनीकरण सम्बन्धमा उद्योग सम्बन्धी कार्यहरु,
19. स्थानीय तह तथा प्रदेशलाई उद्योगको क्षेत्रमा सहजीकरण सम्बन्धी कार्य,
20. औद्योगिक वस्तुहरुको प्रवर्द्धन र विकास सम्बन्धी कार्य,
21. Bilalteral Investment Treaty लगायत द्विपक्षीय बहुपक्षीय सम्झौता सम्बन्धी कार्यहरु,
22. औद्योगिक प्रवर्द्धनका लागि मापदण्ड निर्माण सम्बन्धी कार्यहरु,
23. उद्योगसँग सम्बन्धित NTIS सम्बन्धी कार्य,
24. औद्योगिक प्रवर्द्धन सम्बन्धी वैदेशिक सहायताको समन्वय र व्यवस्थापन,
25. औद्योगिक प्रवर्द्धनसँग सम्बन्धित क्षेत्रको मापदण्ड र नीति सम्बन्धी कार्यहरु,
26. रुग्ण उद्योगको पुनरुत्थान सम्बन्धी कार्य,
27. लगानी प्रवर्द्धन सम्मेलन सम्बन्धी कार्य,
28. औद्योगिक जनशक्ति विकास सम्बन्धी कार्य,
29. व्यवसायिक क्षेत्रको सामाजिक जिम्मेवारी सम्बन्धी कार्य,
30. उद्योग सम्बन्धी अन्तरप्रादेशिक समन्वय सम्बन्धी कार्य,
31. राजश्‍व परामर्श समितिको सचिवालय सम्बन्धी कार्य ।

औद्योगिक नीति तथा सहजीकरण शाखाका कार्यहरु
1. उद्योग विकास तथा औद्योगिक प्रवर्द्धन सँग सम्बन्धित नीति सम्बन्धी कार्यहरु,
2. एकद्वार प्रणाली सम्बन्धी नीति मापदण्ड निर्माण सम्बन्धी,
3. नेपाल राष्ट्र बैंकसँग उद्योगको विषयमा समन्वय गर्ने,
4. आन्तरिक लगानीका लागि परियोजना बैंक निर्माणमा सहजीकरण गर्ने,
5. New Start-up सम्मेलन सम्बन्धी कार्यहरु गर्ने,
6. नेपाल व्यवसाय मञ्‍च र MEDPA सम्बन्धी कार्यहरु गर्ने,
7. उद्योग क्षेत्रको राजस्व नीतिको तर्जुमाका लागि अर्थ मन्त्रालयसँग समन्वय गर्ने,
8. उद्योगहरुको बीचमा समन्वय सम्बन्धी कार्यहरु,
9. औद्योगिकरणका लागि सार्वजनिक निजी संवाद ( Public Private Dialogue) सम्बन्धी कार्यहरु,
10. स्वदेशी लगानी प्रवर्द्धन सम्बन्धी कार्य,
11. औद्योगिक व्यवसाय योजना (Industrial Development Plan) प्रवर्द्धन सम्बन्धी कार्यहरु,
12. स्वदेशी वस्तु प्रवर्द्धन सम्बन्धी कार्यहरु,
13. लघु, घरेलु तथा साना उद्योगको विकासको लागि स्थानीय तहको क्षमता विकास सम्बन्धी कार्य,

35

14. उद्योगसँग सम्बन्धी वैदेशिक सहायता समन्वय सम्बन्धी कार्यहरु,
15. निजी क्षेत्रबाट सञ्‍चालित रुग्ण उद्योगको पुनर्उत्थान सहजीकरण सम्बन्धी कार्यहरु,
16. Enterprise Development Plan सम्बन्धी कार्यहरु,
17. उद्यमशीलता प्रवर्द्धन सम्बन्धी कार्यहरु,
18. औद्योगिकरणको माध्यमबाट आर्थिक सामाजिक परिचालन सम्बन्धी कार्यहरु,
19. सफल उद्यमीलाई पुरस्कृत गर्ने सम्बन्धी कार्यहरु,
20. औद्योगिक जनशक्तिका विकासको लागि विश्‍वविद्यायहरुसँग समन्वय सम्बन्धी कार्यहरु,
21. स्थानीय तह र प्रादेशिक तहलाई औद्योगिक प्रवर्द्धनका लागि नमूना कानून निर्माण सम्बन्धी
कार्यहरु,
22. उद्योग तथा लगानी प्रवर्द्धन बोर्ड सम्बन्धी कार्यमा सहजीकरण सम्बन्धी कार्य,
23. एकलबिन्दु सेवा सम्बन्धी कार्यक्रममा सहजीकरण सम्बन्धी कार्य ।
वैदेशिक लगानी तथा बौद्धिक सम्पति शाखाका कार्यहरु
1. वैदेशिक लगानी सम्बन्धी नीति, मापदण्ड र समन्वय सम्बन्धी कार्यहरु,
2. वैदेशिक लगानी तथा प्रविधि हस्तान्तरण सम्बन्धी ऐनको कार्यान्वयनमा सहजीकरण गर्ने,
3. वैदेशिक लगानी सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय संस्थासँग समन्वय गर्ने,
4. लगानी वोर्डसँग समन्वय गर्ने,
5. नेपालमा विदेशी लगानीका लागि परियोजना बैंक निर्माण गर्ने,
6. Bilalteral Investment Treaty लगायत द्विपक्षीय बहुपक्षीय सम्झौता सम्बन्धी कार्यहरु,
7. उद्योगको सहजीकरण सम्बन्धी कार्यहरु,
8. औद्योगिक बौद्धिक सम्पत्ति सम्बन्धी नीति तथा मापदण्ड निर्माण सम्बन्धी कार्य,
9. औद्योगिक बौद्धिक सम्पत्तिको प्रवर्द्धन सम्बन्धी कार्य,
10. Trade Related Intellectual Property सम्बन्धी कार्य,
11. औद्योगिक बौद्धिक सम्पत्ति नियमन र अनुगमन सम्बन्धी कार्य,
12. बौद्धिक सम्पत्ति सम्बन्धी अन्य सरोकारवाला निकायसँग समन्वय सम्बन्धी कार्य,
13. World Intellectual Property Organization को सम्पर्क बिन्दु सम्बन्धी कार्य,
14. राष्ट्रिय बौद्धिक सम्पत्तिको अनुसन्धान र विकास सम्बन्धी कार्यहरु,
15. बौद्धिक सम्पत्ती सम्बन्धी कानूनको तर्जुमा तथा कार्यान्वयनमा सहजीकरण सम्बन्धी कार्यहरु,
16. बौद्धिक सम्पत्ति सम्बन्धी क्षमता विकासका कार्यहरु,
17. बौद्धिक सम्पत्ति सम्बन्धी तोकिएका अन्य कार्यहरु,
18. अन्य तोकिएको कार्यहरु गर्ने ।

घरेलु, साना तथा मझौला उद्योग प्रवर्द्धन शाखा
1. उद्यमशीलता तथा सीप विकास तालिम सम्बन्धी पाठ्यक्रम को मापदण्ड गुणस्तर निर्धारण सम्बन्धी
कार्य,

36

2. लघु, घरेलु, साना तथा मझौला उद्योग सम्बन्धी नीति तथा कार्यक्रम तर्जुमा गर्ने,
3. लघु, घरेलु, साना तथा मझौला उद्योगको अनुगमन सम्बन्धी कार्यहरु,
4. लघु, घरेलु, साना तथा मझौला उद्योग सम्बन्धी अध्ययन, अनुसन्धानको कार्य,
5. लघु उद्यम कोष र महिला उद्यम कोषको मापदण्ड सम्बन्धी कार्यहरु,
6. लघु, घरेलु, साना तथा मझौला उद्योगको प्रवर्द्धन सम्बन्धी कार्य ।

योजना, अनुगमन तथा मूल्यांकन महाशाखाको कार्यविवरण
1. मन्त्रालय र मातहत निकायहरुको वार्षिक बजेट तथा कार्यक्रम तर्जुमा, कार्यान्वयन, अनुगमन तथा
मूल्याङ्कनसम्बन्धी कार्यहरु,
2. मन्त्रालयको कार्यक्षेत्रसँग सम्बन्धित क्षेत्रगत नीति तर्जुमा तथा संशोधन र परिमार्जनसम्बन्धी
कार्यहरु,

31

3. मन्त्रालयको कार्यक्षेत्रसँग सम्बन्धित सूचना तथा तथ्यांक संकलन, प्रशोधन तथा विश्लेषणसम्बन्धी
कार्यहरु,
4. निर्यात प्रवर्द्धन सम्बन्धी योजना, नीति तथा कार्यक्रम कार्यन्वयन, अनुगमन, निरीक्षण र मूल्यांकन
सम्बन्धी कार्यहरु गर्ने, गराउने,
5. मन्त्रालयबाट सञ्‍चालित आयोजनाहरुको सम्पर्क, अनुगमन तथा समन्वयसम्बन्धी कार्यहरु,
6. नतिजामूलक अनुगमन तथा मूल्यांकन (Result-based Monitoring and Evaluation ) सम्बन्धी
कार्यहरु,
7. उद्योगहरुको Feasibility, Pre-feasibility सम्बन्धी कार्य,
8. मन्त्रालय र मातहत निकायको अनुगमन सूचक निर्धारण र कार्यान्वयन सम्बन्धी कार्य,
9. प्रभाव मूल्यांकन सम्बन्धी कार्य,
10. मन्त्रालय र मातहतबाट सञ्‍चालन हुने क्षेत्रगत सफ्टवेयरको गुणस्तर निर्धारण सम्बन्धी कार्यहरु,
11. मन्त्रालयबाट भए गरेका कार्यका बारेमा मिडियाबाट प्रकाशित सूचनाको व्यवस्थापन सम्बन्धी
कार्य,
12. सूचना प्रविधि सम्बन्धी कार्यहरु,
13. तथ्यांक विश्लेषण सम्बन्धी कार्यहरु,
14. व्यवस्थापन सूचना प्रणाली सम्बन्धी कार्यहरु,
15. मन्त्रालयसँग सम्बन्धित परियोजना बैंक निर्माण सम्बन्धी कार्य,
16. वार्षिक प्रगति विवरण प्रकाशन सम्बन्धी ।

योजना तथा बजेट व्यवस्थापन शाखाको कार्य विवरण
1. योजनावद्ध विकासका सम्बन्धमा राष्ट्रिय योजना आयोगले प्रतिपादन गरेको सिद्धान्त, नीति,
कार्यक्रम आदिको कार्यान्वयन गर्ने गराउने,
2. मन्त्रालयसँग सम्बन्धित क्षेत्रगत विकास कार्यक्रमको आवधिक र वार्षिक कार्यक्रम तर्जुमा गरी पेश
गर्न अन्तर्गतका विभाग, संस्थान, समिति तथा आयोजनाहरुलाई मार्ग निर्देशन दिने,
3. मातहत निकायबाट वार्षिक योजना, कार्यक्रम एवं बजेटको पूर्वानुमान सम्बन्धी विवरण संकलन
गरी मूल्यांकन गर्ने,
4. राष्ट्रिय योजना आयोग, अर्थ मन्त्रालय र राष्ट्रिय प्राकृतिक स्रोत तथा वित्त आयोगसँग सम्पर्क र
समन्वय गरी वार्षिक कार्यक्रम तथा बजेट तयार गर्ने, आवश्यकतानुसार छलफल गरी स्वीकृत
गराउने,
5. मातहतका निकायहरु बीच योजना, कार्यक्रम तथा बजेट तर्जुमा र कार्यान्वयमा समन्वय गर्ने
गराउने,
6. आर्थिक प्रशासन शाखासँग समन्वय गरी वार्षिक कार्यक्रम एवं बजेटको बाँडफाँड गर्ने गराउने,
7. कार्यक्रम तथा आयोजना सम्बन्धमा समय समयमा प्राप्त निर्देशनहरुको कार्यान्वयन र अन्तर निकाय
समन्वय गर्ने, गराउने,
8. औद्योगिक क्षेत्र र औद्योगिक ग्रामसम्बन्धी नीति, कानून, योजना, मापदण्ड निर्धारण, नियमन,
सहजीकरण तथा समन्वयसम्बन्धी कार्यहरु गर्ने गराउने,

32

9. उद्योग तथा वाणिज्य क्षेत्रको भौतिक पूर्वाधारको मापदण्ड निर्धारण सम्बन्धी कार्यहरु,
10. निर्यात प्रवर्द्धन सम्बन्धी प्रचलित नीति, योजना, रणनीति, बजेट, कार्यक्रमहरुको कार्यान्वयन र
सुपरीवेक्षण सम्बन्धी कार्यहरु गर्ने, गराउने,
11. Sustainable Development Goal को समन्वय सम्बन्धी कार्यहरु,
12. तोकिएका अन्य कार्यहरु गर्ने ।

अनुगमन तथा मूल्यांकन शाखाको कार्य विवरण
1. मन्त्रालय र मातहत निकायहरुबाट सञ्‍चालित आयोजना तथा कार्यक्रमहरुको नियमित तथा
नतिजामूलक अनुगमनका लागि सूचकसहितको अनुगमन कार्य योजना तयार गरी नियमित
अनुगमन गर्ने गराउने,
2. मन्त्रालय र मातहत निकायहरुबाट नियमित रुपमा मासिक, चौमासिक, वार्षिक र
आवश्यकतानुसार आवधिक प्रगति विवरण प्राप्त गर्ने र प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय
र सम्बन्धित निकायमा पठाउने,
3. मन्त्रालय र मातहत निकायहरुबाट सञ्‍चालित आयोजना तथा कार्यक्रमहरुको निर्धारित लागत,
समय, गुणस्तर तथा परिमाण अनुसार काम भए नभएको सम्बन्धमा निरीक्षण तथा अनुगमनबाट
प्राप्त सूचनाको आधारमा अध्ययन, विश्लेषण गर्न, गराउनका लागि समीक्षा बैठक आयोजना गर्ने,
4. मन्त्रालय र मातहत निकायहरुबाट सञ्‍चालित आयोजना तथा कार्यक्रमहरुको कार्यान्वयनमा
देखिएका समस्याहरुको समाधानका लागि आवश्यक सहयोग, समन्वय तथा पहल गर्ने,
5. मातहतका निकायहरुबाट प्राप्त कार्य सम्पादनमा देखिएका समस्या समाधानार्थ आवश्यक कारवाही
गर्ने, सम्बन्धित पदाधिकारीबाट हुने निर्देशनको कार्यान्वयन गर्ने, गराउने,
6. मन्त्रालय र अन्तर्गत निकायहरुबाट सम्पादित कार्यहरुको मासिक प्रगति विवरण नियमित रुपमा
प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय र सम्बन्धित निकायमा पठाउने,
7. प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयबाट प्राप्त निर्देशनबमोजिमका कार्यहरुको नियमित
अनुगमन गरी आवधिक प्रगति विवरण तयार गरी तोकिएको समयमा पठाउने,
8. व्यवस्थापिका संसद् तथा सम्बन्धित संसदीय समितिबाट प्राप्त निर्देशनबमोजिमका कार्यहरु
गर्ने, गराउने तथा तोकिएको समयमा प्रगति विवरण पठाउने,
9. उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति क्षेत्रसँग सम्बन्धित नीतिगत विषय, सरकारको नीति तथा कार्यक्रम,
बजेट वक्तव्यमा उल्लिखित नीति तथा कार्यक्रमको समीक्षा गर्ने,
10. विशेष अर्थिक क्षेत्रसम्बन्धी नीति, कानून, मापदण्ड, नियमन, सहजीकरण र समन्वयसम्बन्धी
कार्यहरु गर्ने गराउने,
11. औद्योगिक क्षेत्रको प्रभाव मूल्यांकन गर्ने
12. तोकिएका अन्य कार्यहरु गर्ने,

सूचना प्रविधि तथा तथ्यांक शाखाको कार्य विवरण

1. मन्त्रालय र मातहत निकायहरुको योजना, कार्यक्रम तथा बजेट निर्माण र  अनुगमन तथा
मूल्यांकनको लागि आवश्यक तथ्यांक एवं सूचना सङ्कलन तथा प्रशोधन गर्ने,
2. मन्त्रालय र मातहत निकायमा रहेका सूचना तथा तथ्यांक संकलन, प्रशोधन, विश्लेषण, प्रकाशन एवं
भण्डारण गर्ने,
3. अन्तर मन्त्रालय सूचना तथा तथ्यांक आदान प्रदान र समन्वयको कार्य गर्ने,
4. औद्योगिक वस्तुहरु तथा निर्यातयोग्य वस्तुहरुको तथ्यांक संकलन, प्रशोधन, विश्लेषण, प्रकाशन एवं
भण्डारण गर्ने,
5. मन्त्रालयसँग सम्बन्धित नीतिगत तथा आवश्यक अन्य छलफलका लागि समय समयमा अनुरोध भै
आए बमोजिम सूचना तथा तथ्यांक विश्लेषण सम्बन्धी कार्य गर्ने,
6. उद्योग तथा व्यापारसँग सम्बन्धित सूचना तथा तथ्यांकको संकलन, प्रशोधन, विश्लेषण, प्रकाशन एवं
भण्डारणका लागि data-base तयार गर्ने,
7. राष्ट्रिय सूचना आयोगको सम्पर्क बिन्दु सम्बन्धी कार्य,
8. सूचनाको अधिकारको व्यवस्थापन गर्ने कार्य,
9. मन्त्रालयबाट भए गरेका कार्यको प्रेस विज्ञप्ति प्रकाशन गर्ने कार्य,
10. पुस्तकालय व्यवस्थापन तथा मन्त्रालयको वेभसाइट अद्यावधिक सम्बन्धी कार्यहरु,
11. मन्त्रालयबाट प्रकाशन गर्नु पर्ने दस्तावेजको प्रकाशन सम्बन्धी कार्य,
12. अर्थ मन्त्रालयबाट जारी हुने आर्थिक सर्भेक्षणका लागि मन्त्रालयसँग सम्बन्धित तथ्यांक संकलन
सम्बन्धी कार्यहरु,
13. मन्त्रालयसँग सम्बन्धित software को गुणस्तर सम्बन्धी कार्यहरु,
14. मन्त्रालयको GIS सम्बन्धी कार्यहरु,
15. औद्योगिक सूचना प्रणाली ( Industrial Information System) को विकास सम्बन्धी कार्यहरु

औद्योगिक पूर्वाधार तथा वातावरण महाशाखाको कार्यविवरण
1. औद्योगिक प्रदूषण ( Industrial Pollution) सम्बन्धी नीति, मापदण्ड तथा कार्यक्रमको तर्जुमा तथा
कार्यान्वयनमा सहजीकरण सम्बन्धी कार्य,
2. उद्योग तथा वाणिज्य क्षेत्रसँग सम्बन्धित वातावरणीय मापदण्ड (Environmental Standards)
तर्जुमा, नियमन र यसको अनुगमन सम्बन्धी कार्य,
3. Green Industrial Efficiency सम्बन्धी कार्य,
4. Energy efficiency, green technology and cleaner production सम्बन्धी कार्यहरुको मापदण्ड
निर्माण, नियमन र यसको अनुगमन सम्बन्धी कार्य,
5. गुणस्तर, नापतौल तथा खानी एवं भू-गर्भ सम्बन्धी कार्यहरुको प्राविधिक कार्यको सहजीकरण र
मातहतका निकायको यस विषयमा क्षमता विकासमा सहयोग सम्बन्धी कार्य,
6. मन्त्रालय र अन्तर्गतका निकायहरु तथा औद्योगिक प्रतिष्ठानहरुलाई वातावरण मैत्री उत्पादन
पद्धति अवलम्बन गर्न सहयोग सम्बन्धी कार्य,
7. स्थानीय तहहरुलाई वातावरण मैत्री स्थानीय शासनको प्रारुपको उद्योगसँग सम्बन्धित विषयमा
कार्यान्वयनमा प्राविधिक सहयोग सम्बन्धी कार्य,
8. उद्योगले प्राविधिक तथा वातावरणीय मापदण्ड पालन गरे नगरेको सम्बन्धमा अनुगमन सूचक
तयार गर्ने र यसको कार्यान्वयनको नियमित अनुगमन सम्बन्धी कार्य,
9. वातावरणीय मापदण्ड सम्बन्धमा वातावरण सम्बन्धी निकायमा सम्पर्क सम्बन्धी कार्य,
10. उद्योगको State of Environment सम्बन्धी प्रतिवेदन तयार गर्ने कार्य,
11. Green Industrial Technology हस्तान्तरण सम्बन्धी कार्य,
12. उद्योगसँग सम्बन्धी प्राविधिक विषयमा certification को मापदण्ड तयार गर्ने कार्य,
13. औद्योगिक प्रविधि एवं हस्तान्तरण सम्बन्धी नीति तथा कार्यक्रमको तर्जुमा तथा कार्यान्वयन
सम्बन्धी कार्य,
14. नयाँ तथा पुराना प्रविधिहरुको अध्ययन अनुसन्धान भै पहिचान गरिएका विभिन्न प्रकारका
प्रविधिहरुको जानकारी तथा प्रचार प्रसार गर्ने सम्बन्धी कार्य गर्ने,
15. स्वदेशका उद्योगबाट उत्पादन हुने वस्तु र सेवाहरुलाई प्रतिस्पर्धात्मक बनाउन आधुनिक प्रविधिको
खोजी सम्बन्धी अनुसन्धानात्मक समन्वयनात्मक एवं सूचना प्रवाह सम्बन्धी कार्य,
16. Technology Development Fund (TDF) सञ्‍चालन तथा व्यवस्थापन सम्बन्धी कार्य,

37

17. औद्योगिकग्राम, औद्योगिक करिडोर, उद्योगको पहुँचमार्ग र विशेष आर्थिक क्षेत्रको पूर्वाधार क्षेत्रको
सहजीकरण सम्बन्धी कार्य,
18. Brick Kiln Industry लगायत Clean Industry सम्बन्धी कार्य,
19. उद्योगहरुमा Industrial and Fire Safety सम्बन्धी मापदण्ड तयार, नियमन र अनुगमन सम्बन्धी
कार्यहरु,
20. औद्योगिक प्रविधिको अनुसन्धान, समन्वय, प्रवर्द्धन र विकास सम्बन्धी कार्य,
21. International Code Council ले प्रतिपादन गरेका उद्योग सम्बन्धी सान्दर्भिक Code हरुको
आन्तरीकीकरण गर्न प्राविधिक कार्य गर्ने,
22. उद्योगहरुलाई उपयोगी हुने Green Industrial Technology प्रवर्द्धन सम्बन्धी कार्य गर्ने,
23. प्रादेशिक सरकार र स्थानीय सरकारलाई उद्योगको क्षेत्रमा EIA/ IEE कार्यमा क्षमता विकासका
लागि सहजीकरण गर्ने,
24. ISO Standards कार्यान्वयन गर्न प्राविधिक कार्य गर्ने,
25. Industrial Waste Management सम्बन्धी मापदण्ड, निर्देशिका तर्जुमा, समन्वय एवं अनुगमन
सम्बन्धी कार्यहरु गर्ने,
26. सरकारी उद्योगहरुको मेसिनरीहरुको लेखाजोखा गरी यसको प्रविधि रुपान्तरणमा सहजीकरण
गर्ने र यस सम्बन्धी प्रतिवेदन प्रकाशन गर्ने,
27. औद्योगिक पूर्वाधार, औद्योगिक सम्भाव्यता अध्ययन, अनुसन्धान तथा औद्योगिक पूर्वाधार विकास
सम्बन्धी कार्य ।
औद्योगिक पूर्वाधार शाखा
1. औद्योगिक पूर्वाधारको मापदण्ड निर्माण सम्बन्धी कार्य,
2. राष्ट्रिय प्राथमिकता प्राप्‍त क्षेत्रका उद्योगहरुमा पूर्वाधार निर्माणमा सहजीकरण तथा यसको अनुगमन
सम्बन्धी कार्य,
3. औद्योगिक पूर्वाधार सम्बन्धी अनुगमन कार्य,
4. औद्योगिकग्राम, औद्योगिक करिडोर, उद्योगको पहुँचमार्ग र विशेष आर्थिक क्षेत्रको पूर्वाधार क्षेत्रको
सहजीकरण सम्बन्धी कार्य,
5. औद्योगिक पूर्वाधार सम्बन्धी नीति, रणनीति तथा कार्ययोजना सम्बन्धी कार्य,
6. पूर्वाधार सम्बन्धी अन्य कार्यहरु ।

वातावरण शाखा
1. औद्योगिक प्रदूषण ( Industrial Pollution) सम्बन्धी नीति तथा कार्यक्रमको तर्जुमा तथा
कार्यान्वयन,
2. उद्योगसग सम्बन्धित वातावरणीय मापदण्ड (Environmental Standards) तर्जुमा गर्न सुझाब
दिने,
3. Energy efficiency, green technology and cleaner production सम्बन्धी कार्य,

38

4. मन्त्रालय र अन्तर्गतका निकायहरु तथा औद्योगिक प्रतिष्ठानहरुलाई वातावरण मैत्री उत्पादन एवं
व्यवस्थापन पद्धति अवलम्बन गर्न सहयोग गर्ने,
5. उद्योगले वातावरणीय मापदण्ड पालन गरे नगरेको सम्बन्धमा अनुगमन सूचक तयार गर्ने र यसको
कार्यान्वयनको नियमित अनुगमन गर्ने,
6. वातावरणीय मापदण्ड सम्बन्धमा वातावरण सम्बन्धी निकायसँग समन्वय गर्ने,
7. उद्योगको State of Environment सम्बन्धी प्रतिवेदन गर्ने,
8. Industrial Waste Management सम्बन्धी मापदण्ड, निर्देशिका तर्जुमा, समन्वय एवं अनुगमन
सम्बन्धी कार्यहरु गर्ने ।

औद्योगिक गुणस्तर तथा प्रविधि शाखा
1. प्रविधि सम्बन्धी नीति तथा कार्यक्रमको तर्जुमा तथा कार्यान्वयन सम्बन्धी कार्य,
2. नयाँ तथा पुराना प्रविधिहरुका अध्ययन अनुसन्धान भै पहिचान गरिएका विभिन्न प्रकारका
प्रविधिहरुको जानकारी तथा प्रचार प्रसार गर्ने गराउने कार्य,
3. औद्योगिक व्यवसाय उत्पादनका क्षेत्रमा सघाउ पुर्‍याउने,
4. उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्तिसँग सम्बन्धित विषय-क्षेत्रहरुको प्राविधिक गुणस्तर तथा मापदण्ड
निर्धारण सम्बन्धी कार्य,
5. स्वदेशका उद्योगबाट उत्पादन हुने वस्तु र सेवाहरुलाई प्रतिस्पर्धात्मक बनाउन आधुनिक प्रविधिको
खोजी सम्बन्धी अनुसन्धानात्मक समन्वयनात्मक एवं सूचना प्रवाह सम्बन्धी कार्य,
6. Technology Development Fund (TDF) संञ्‍चालन तथा व्यवस्थापन सम्बन्धी कार्य,
7. Brick Kiln Industry सम्बन्धी नीति, मापदण्ड तथा निर्देशिका तयार गर्ने,
8. Industrial safety सम्बन्धी कार्य,
9. औद्योगिक प्रविधिको अनुसन्धान, समन्वय, प्रवर्द्धन र विकासका लागि कार्य गर्ने,
10. गुणस्तर, नापतौल तथा खनिज कार्यका प्राविधिक मापदण्ड निर्माणमा सहजीकरण गर्ने,
11. उद्योगले प्राविधिक मापदण्ड पालना गरे नगरेको सम्बन्धमा अनुगमन सूचक तयार गर्ने र यसको
कार्यान्वयनको नियमित अनुगमन गर्ने,
12. उद्योगसँग सम्बन्धी प्राविधिक विषयमा certification को मापदण्ड तयार गर्ने,
13. रुग्ण उद्योगको प्राविधिक मापदण्ड तयार गर्ने,
14. मन्त्रालयमा रहेका सवारी साधनहरुको जाँच गरी मर्मत सम्भारको लागि प्राविधिक सहयोग गर्ने,
15. Industrial Engineering मा संलग्न प्राविधिक जनशक्तिको क्षमता विकास सम्बन्धी कार्य,
16. Fire and Industrial Safety सम्बन्धी कार्य,
17. उद्योगहरुको Total Quality Management सम्बन्धी कार्य,
18. उद्योगहरुमा ISO Standards लागू गर्न सहजीकरण गर्ने,
19. मन्त्रालय मातहतका उद्योगहरुमा जडान गरिएका मेसिन औजारहरुको अवस्थाको बारेमा नियमित
प्राविधिक अनुगमन गर्ने,
20. गुणस्तर तथा नाप तौल सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय तथा क्षेत्रीय संघ संस्थाहरु (ISO, IEC, OIML,
APMP, WTO/TBT, SARSO आदी) सँगको समन्वय र सहजीकरण सम्बन्धी कार्य,

39

21. खनिज प्रवर्द्धन तथा विकास सम्बन्धी अनुसन्धान कार्यमा नीति, मापदण्ड तथा निर्देशिका तर्जुमा
गर्न सहजीकरण गर्ने,
22. भूगर्भिक तथा भू-कम्प सम्बन्धी अनुसन्धान कार्यमा नीति, मापदण्ड तथा निर्देशिका तर्जुमा गर्न
सहजीकरण गर्ने ।

महाशाखाको कार्यक्षेत्र
1. उपभोग्य तथा अत्यावश्यक वस्तु र सेवाको आपूर्ति, वितरण, मूल्य नियन्त्रण, गुणस्तर र अनुगमन
सम्बन्धी नीति, कानून, मापदण्ड र नियमन,
2. उपभोक्ता हक संरक्षण तथा प्रवर्द्धन सम्बन्धी नीति, कानून मापदण्ड र नियमन,
3. अत्यावश्यक वस्तुहरुको राष्ट्रिय मौज्दात (बफर स्टक), सार्वजनिक गोदाम, तथा राष्ट्रिय स्तरमा
अत्यावश्यक वस्तु तथा सेवाको सूचना संकलन, विश्लेषण, प्रक्षेपण र आपूर्ति व्यवस्था,
4. पेट्रोलियम पदार्थको पैठारी, प्रशोधन, भण्डारण, गुणस्तर निर्धारण, मूल्य निर्धारण, आपूर्ति, पूर्वाधार
विकास र नियमन,
5. आन्तरिक बजार व्यवस्थापन तथा प्रतिस्पर्धा प्रवर्द्धन र सिण्डिकेट तथा कार्टेलिङ्गको नियन्त्रण
सम्बन्धी नीति, कानून र नियमन,
6. आपूर्तिसँग सम्बन्धित सार्वजनिक संस्थानको संचालन र नियमन,
7. उपभोक्ता हित संरक्षण विभाग सम्बन्धी कार्यको समन्वय,
8. उपभोक्ता हक संरक्षण सम्बन्धी संवैधानिक व्यवस्था अनुसारको कार्य गर्ने,
9. उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति सम्बद्ध निजी संस्थाहरुसँग सहकार्य गरी आपूर्ति व्यवस्था सहज
तुल्याउने ।

आपूर्ति नीति तथा नियमन शाखाको कार्यविवरण
1. उपभोग्य तथा अत्यावश्यक वस्तु र सेवाको आपूर्ति, वितरण, मूल्य नियन्त्रण, गुणस्तर र अनुगमन
सम्बन्धी नीति, कानून र मापदण्ड बनाउने,
2. उपभोग्य तथा अत्यावश्यक वस्तु र सेवाको नियमित आपूर्तिको नियमन र अनुगमन गर्ने, गराउने,
3. उपभोग्य तथा अत्यावश्यक वस्तु र सेवाको आपूर्ति, वितरण, मूल्य तथा गुणस्तर सम्बन्धी अध्ययन
अनुसन्धान गर्ने गराउने,
4. आपूर्तिसँग सम्बन्धित सम्बन्धित सार्वजनिक संस्थानहरुको संचालन सम्बन्धी कार्य गर्ने,
5. अन्तर्गतका सार्वजनिक संस्थानहरुको कार्य सञ्‍चालन सम्बन्धमा नियमित अनुगमनको व्यवस्था
गरी आवश्यकतानुसार निर्देशन दिने,
6. आपूर्ति सम्बन्धी सूचना संकलन तथा प्रकाशन सम्बन्धी कार्य गर्ने,
7. आपूर्ति, वितरण, मूल्य नियन्त्रण र गुणस्तर सम्बन्धी नीति, कानून र मापदण्डको कार्यान्वयन र
नियमन सम्बन्धी कार्य गर्ने,
8. आपूर्ति सम्बन्धी निजि तथा गैर सरकारी संस्थासँग सम्पर्क तथा समन्वय गर्ने,
9. लक्षित समूह/व्यक्ति परिवारलाई सरल र सुपथ ढंगबाट अत्यावश्यक वस्तुहरू आपूर्ति गर्ने
सम्भावनाको खोजी गर्ने सम्बन्धमा अध्ययन अनुसन्धान गर्ने गराउने,
10. अत्यावश्यक वस्तुहरुको राष्ट्रिय मौज्दात (बफर स्टक) अद्यावधिक गर्ने, गराउने तथा सार्वजनिक
गोदामहरुको व्यवस्थापन गर्ने गराउने,
11. पेट्रोलियम पदार्थको पैठारी, प्रशोधन भण्डारण, गुणस्तर निर्धारण, मूल्य निर्धारण, आपूर्ति, पूर्वाधार
विकास र नियमन सम्बन्धी कार्य गर्ने गराउने,

51

12. राष्ट्रिय स्तरमा अत्यावश्यक वस्तु तथा सेवाको आपूर्ति व्यवस्था मिलाउने,
13. आपूर्ति तथा वितरण सम्बन्धमा सरकारी संस्थानहरू र अन्य सम्बन्धित निकायहरू जस्तै-मन्त्रालय,
विभाग, आयोगहरूबीच समन्वय कायम गर्ने,
14. आपूर्तिसँग सम्बन्धित विषयमा नेपाल सरकारबाट प्रदेश र स्थानीय तहमा समन्वय गर्ने विषयसँग
सम्बन्धित सम्पूर्ण कार्यहरू गर्ने ।

उपभोक्ता हित संरक्षण तथा समन्वय शाखा
1. उपभोक्ता हक संरक्षण तथा प्रवर्द्धन सम्बन्धी नीति कानून र मापदण्ड बनाउने,
2. उपभोक्ता हक संरक्षण तथा प्रवर्द्धन सम्बन्धी नीति कानून र मापदण्ड कार्यान्वयन तथा नियमन
सम्बन्धी कार्य गर्ने,
3. उपभोक्ताको हक अधिकार संरक्षण सम्बन्धी अध्ययन तथा अनुसन्धान गर्ने, गराउने,
4. उपभोक्ता हक संरक्षण तथा प्रवर्द्धन सम्बन्धी निजि तथा गैर सरकारी संस्थासँग सम्पर्क तथा
समन्वय गर्ने,
5. उपभोक्ता संस्थाहरुको परिचालन तथा नियमन सम्बन्धी कार्य गर्ने,
6. उपभोक्ता सचेतना अभिवृद्धि सम्बन्धी कार्य गर्ने,
7. उपभोक्ता अदालत गठन तथा सञ्‍चालन सम्बन्धी कार्य गर्ने,
8. सर्वसाधारणको दैनिक जीवनयापनसग सम्बन्धित अत्यावश्यक वस्तुहरुको सूचीलाइ अद्यावधिक
गर्ने, गराउने,
9. उपभोक्ता हक संरक्षण तथा प्रवर्द्धन सम्बन्धी विषयमा प्रदेश र स्थानिय तहसँग समन्वय गर्ने,
10. उपभोक्ता हित संरक्षण विभाग सम्बन्धी कार्यको समन्वय गर्ने,
11. उपभोक्ता हक संरक्षण सम्बन्धी संवैधानिक व्यवस्था अनुसारको कार्य गर्ने ।

बजार अनुसन्धान तथा नियमन शाखा
1. आन्तरिक बजार व्यवस्थापन तथा प्रतिस्पर्धा प्रवर्द्धन र सिण्डीकेट तथा कार्टेलिङ्ग सम्बन्धी नीति
योजना तथा कानून निर्माण गरी कार्यान्वयन गर्ने गराउने,
2. राष्ट्रियस्तरमा अत्यावश्यक वस्तु तथा सेवाको आपूर्ति सम्बन्धी सूचना संकलन, विश्लेषण र प्रक्षेपण
गर्ने गराउने,
3. आन्तरिक बजार व्यवस्थापन सम्बन्धी विषयमा अध्ययन तथा अनुसन्धान गर्ने, गराउने,
4. बजारमा विक्री वितरण हुने अत्यावश्यक वस्तुहरुको मूल्य (भारत तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजार समेतको)
संकलन तथा अद्यावधिक गर्ने, गराउने,
5. अत्यावश्यक वस्तुहरुको उत्पादन लागत, बजार मूल्यका साथै आयातित वस्तुहरुको समेत मूल्य
विश्लेषण सम्बन्धी कार्य गर्ने,
6. आन्तरिक तथा बाह्य बजारको मूल्य अध्ययन तथा विश्लेषण गरी मूल्य भविष्यवाणी सम्बन्धी कार्य
गर्न,

52

7. विभिन्न क्षेत्रमा रहेका अत्यावश्यक वस्तुहरुको मौज्दात विवरण संकलन गरी अद्यावधिक राख्न
निर्देशन दिने,
8. आन्तरिक उत्पादन, खपत हुने परिमाण र वितरण व्यवस्थापन सम्बन्धमा अद्यावधिक विवरण
तयार गर्ने र सहज आपूर्तिको व्यवस्थापनको लागि उपयुक्त उपायको खोजी गर्ने,
9. अत्यावश्यक वस्तुको आपूर्ति (माग र आपूर्ति) प्रक्षेपण गर्ने,
10. अत्यावश्यक वस्तुको सञ्‍चय र सो को पूर्वाधार विकास सम्बन्धी कार्य गर्ने,
11. निर्माण सामग्री, इन्धन लगायत अन्य अत्यावश्यक वस्तुहरूको मौज्दातको विवरण अद्यावधिक गरी
राख्‍ने, राख्‍न लगाउने,
12. आन्तरिक बजार व्यवस्थापन सम्बन्धमा प्रदेश र स्थानीय तहसँग समन्वय गर्ने ।

प्रशासन तथा संस्थान महाशाखाको कार्यविवरण
1. मन्त्रालयको सामान्य प्रशासन सम्बन्धी कार्य,
2. सार्वजनिक खरिद सम्बन्धी कार्यहरु,
3. सरकारी रुग्ण उद्योगको व्यवस्थापन सम्बन्धी कार्य,
4. सरकारको पूर्ण वा आंशिक स्वामित्वमा सञ्‍चालित उद्योग, समिति, संस्थान र प्रतिष्ठान सम्बन्धी
विषयहरुको नीति नियम तर्जुमा, नियमन, अनुगमन, मूल्यांकन तथा व्यवस्थापनसम्बन्धी सम्बन्धी
कार्य,
5. आन्तरिक व्यवस्थापन सम्बन्धी कार्य,
6. मन्त्रालय र मातहत निकायको चल अचल सम्पत्तिको अभिलेख, व्यवस्थापन र संरक्षण सम्बन्धी
कार्य,
7. मन्त्रालय र मातहत निकायको कार्य सम्पादन व्यवस्थापन सम्बन्धी कार्य,
8. मन्त्रालय र अन्तर्गतका कार्यालयहरुमा कार्यरत कर्मचारीहरुसँग सम्बन्धित प्रशासनिक कार्य,
9. मन्त्रालय र मातहत निकायमा कार्यरत कर्मचारीको मानव संशाधन विकास ( Human Resources
Development) सम्बन्धी कार्य,
10. मन्त्रालय अन्तर्गतका सम्पूर्ण निकायहरुको भौतिक साधनहरुको अनुगमन, निरीक्षण सम्बन्धी कार्य,
11. स्वदेश तथा विदेशमा संचालन हुने विभिन्न तालिम, गोष्ठी, अध्ययन, अध्ययन भ्रमण, सभा
सम्मेलनमा कर्मचारी मनोनयन सम्बन्धी कार्य,
12. कर्मचारीहरुको सरुवा, बढुवा, अवकाश, पदपूर्ति, दरबन्दी स्वीकृती सम्बन्धी कार्य,
13. सुशासन तथा नागरिक वडापत्र बमोजिम कार्य भए नभएको अनुगमन सम्बन्धी कार्य,
14. मन्त्रालय र अन्तर्गतका विभाग तथा कार्यालयको जनशक्ति विकास र कर्मचारी प्रशासन सम्बन्धी
कार्य,
15. निजामती सेवा ऐन बमोजिम मन्त्रालयले संचालन गर्न तोकिएका विभिन्न सेवा समूह सम्बन्धी
पदहरुको कर्मचारी प्रशासन सम्बन्धी कार्य,
16. संघिय मामिला तथा सामान्य प्रशासन, महालेखा परीक्षकको विभाग, महालेखा नियन्त्रकको
कार्यलयसँग समन्वय सम्बन्धी कार्य,
17. सचिवबाट प्रत्यायोजन भएका अन्य कार्यहरु ।

28

प्रशासन शाखाका कार्यहरु
1. मन्त्रालयको जिन्सी व्यवस्थापन सम्बन्धी कार्य,
2. खरिद सम्बन्धी कार्य,
3. अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग, प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदको कार्यालय, राष्ट्रिय
सतर्कता केन्द्रबाट आउने र मन्त्रालयमा प्राप्त हुने उजुरीहरुको कार्यान्वयन र व्यवस्थापन सम्बन्धी
कार्य,
4. मन्त्रालयको बाहिरी परिसर र आन्तरिक सरसफाइ सम्बन्धी कार्य,
5. मन्त्रालयको आन्तरिक सुरक्षा व्यवस्था सम्बन्धी कार्य,
6. मन्त्रालयभित्र कर्मचारीहरुको आन्तरिक पदस्थापन र जिम्मेवारी सम्बन्धी कार्य,
7. मन्त्रालय भवन, सवारी साधन र जिन्सी सामानको मर्मत सम्भार गर्ने गराउने,
8. सवारी साधनको परिचालन र व्यवस्थापन गर्ने कार्य,
9. मन्त्रालयको सामान्य प्रशासन सम्बन्धी कार्य,
10. मन्त्रालय र अन्तर्गतका कार्यालयहरुमा कार्यरत कर्मचारीहरुसँग सम्बन्धित प्रशासनिक कार्य,
11. मानव स्रोत विकास ( Human Resources Development) सम्बन्धी कार्य,
12. मन्त्रालय अन्तर्गतका सम्पूर्ण निकायहरुको भौतिक साधनहरुको अनुगमन, निरीक्षण सम्बन्धी कार्य,
13. स्वदेश तथा विदेशमा संचालन हुने विभिन्न तालिम, गोष्ठी, अध्ययन, अध्ययन भ्रमण, सभा
सम्मेलनमा कर्मचारी मनोनयन सम्बन्धी कार्य,
14. कर्मचारीहरुको सरुवा, बढुवा, अवकास, पदपूर्ति, कार्य सम्पादन मूल्याँकन, दरवन्दी स्वीकृती
सम्बन्धी कार्य,
15. सुशासन तथा नागरिक वडापत्र बमोजिम कार्य भए नभएको अनुगमन सम्बन्धी कार्य,
16. मन्त्रालय र अन्तर्गतका विभाग तथा कार्यालयको जनशक्ति विकास र कर्मचारी प्रशासन सम्बन्धी
कार्य,
17. 17. निजामती सेवा ऐन बमोजिम मन्त्रालयले संचालन गर्न तोकिएका विभिन्न सेवा समूह
सम्बन्धी पदहरुको कर्मचारी प्रशासन सम्बन्धी कार्य ।
आर्थिक प्रशासन शाखाको कार्यविवरण
1. मन्त्रालय र अन्तर्गतका निकायहरुको आगामी आर्थिक वर्षका लागि अनुमानित (साधारण) बजेट
बनाई पेश गर्ने,
2. विनियोजित बजेट अर्थ मन्त्रालयबाट खर्च गर्ने अख्तियारी प्राप्त भए पछि अन्तर्गतका
विभाग/आयोजना/कार्यालयहरुमा अख्तियारी पठाउने र सो को अभिलेख सम्बन्धी कार्य गर्ने,
3. अख्तियारी प्राप्त भए पछि विनियोजन बजेट निकासा माग गरी खर्च सहितको अभिलेख राखी
आन्तरिक लेखापरीक्षण तथा अन्तिम लेखापरीक्षण गर्ने, गराउने,
4. लेखापरीक्षणबाट वेरुजु देखिन आएमा सो को अभिलेख गरी फर्छ्यौट गर्ने गराउने र तत्सम्बन्धी
प्रगति विवरण सम्बन्धित निकायमा पठाउने,
5. राजस्व तथा धरौटी बापत प्राप्त हुन आउने रकमको अभिलेख राख्‍ने, लेखापरीक्षण गराउने,
6. मन्त्रालय तथा अन्तर्गतको केन्द्रीय लेखा तयार गरी सोको विवरण सम्बन्धित निकायमा पठाउने,

29

7. महालेखा परीक्षकको वार्षिक प्रतिवेदनमा उल्लिखित व्यहोराहरुको जवाफ संकलन तथा अध्ययन
गरी सार्वजनिक लेखा समितिबाट माग भएका बखत पठाउने व्यवस्था गर्ने,
8. मन्त्रालयमा प्राप्त हुन आउने आर्थिक प्रशासनसँग सम्बन्धित सरकारी नीति तथा आर्थिक अनुशासन
सम्बन्धी विभिन्न निर्देशनहरु पालना गर्ने, गराउने,
9. कुनै बजेट उपशीर्षकमा रकम थपघट गर्नु परेमा रकमान्तर सम्बन्धी अर्थ मन्त्रालयबाट निकासा भए
बमोजिम गर्ने गराउने,
10. आर्थिक विषयमा मन्त्रालयका सचिव र महाशाखा प्रमुखबाट राय माग भएमा राय दिने।
11. सम्बन्धित ऐन, नियमले तोकेका अन्य कार्य गर्ने, गराउने ।

सरकारी उद्योग तथा संस्थान शाखाको कार्यविवरण
1. सरकारको पूर्ण वा आंशिक स्वामित्वमा सञ्‍चालित उद्योग, समिति, संस्थान र प्रतिष्ठान सम्बन्धी
विषयहरुको नीति नियम तर्जुमा, निर्देशन, नियन्त्रण सम्बन्धी कार्य,
2. सरकारको पूर्ण वा आंशिक स्वामित्वमा सञ्‍चालित उद्योग, समिति, संस्थान र प्रतिष्ठानमा अध्यक्ष,
महाप्रबन्धकको नियुक्तिको मापदण्ड बनाउने सम्बन्धी कार्य,
3. सरकारको पूर्ण वा आंशिक स्वामित्वमा सञ्‍चालित उद्योग, समिति, संस्थान र प्रतिष्ठानमा अध्यक्ष,
महाप्रवन्धक र संचालकहरुको नियुक्ति प्रक्रिया अगाडि बढाउने कार्य
4. सरकारको पूर्ण वा आंशिक स्वामित्वमा सञ्‍चालित उद्योग, समिति, संस्थान र प्रतिष्ठानहरुको
सञ्चालनको सहजीकरण सम्बन्धी कार्य ,
5. सरकारको पूर्ण वा आंशिक स्वामित्वमा सञ्‍चालित उद्योग, समिति, संस्थान र प्रतिष्ठानहरुको
Corporate Governance को प्रवर्द्धन सम्बन्धी कार्य
6. सरकारको पूर्ण वा आंशिक स्वामित्वमा सञ्‍चालित उद्योग, समिति, संस्थान र प्रतिष्ठानबाट भएका
कार्यको नियमन, अनुगमन तथा मूल्यांकन सम्बन्धी कार्य,
7. सरकारको पूर्ण वा आंशिक स्वामित्वमा सञ्‍चालित उद्योग, समिति, संस्थान र प्रतिष्ठानबाट भएका
निर्णयको अभिलेख तथा निर्णयहरु नियम सम्मत भए नभएको सम्बन्धमा जाँचबुझ सम्बन्धी कार्य,
8. सरकारको पूर्ण वा आंशिक स्वामित्वमा सञ्‍चालित उद्योग, समिति, संस्थान र प्रतिष्ठानको वित्तीय
स्वास्थ्य ( Fiscal Health) को लेखाजोखा र अनुगमन सम्बन्धी कार्य,
9. सरकारको पूर्ण वा आंशिक स्वामित्वमा सञ्‍चालित उद्योग, समिति, संस्थान र प्रतिष्ठानको वित्तीय
सुशासन ( Fiscal Governance) को लेखाजोखा र अनुगमन सम्बन्धी कार्य,
10. सरकारको पूर्ण वा आंशिक स्वामित्वमा सञ्‍चालित उद्योग र संस्थानहरुको ऋणको नियमन,
अनुगमन तथा लेखा जोखा सम्बन्धी कार्य,
11. सरकारको पूर्ण वा आंशिक स्वामित्वमा सञ्‍चालित उद्योग, समिति, संस्थान र प्रतिष्ठानको
विनिवेश लगायत पुन: संरचना सम्बन्धी कार्य ,
12. सरकारको पूर्ण वा आंशिक स्वामित्वमा सञ्‍चालित उद्योग, समिति, संस्थान र प्रतिष्ठानको अचल
सम्पत्तिहरुको अभिलेख सम्बन्धी कार्य,

30

13. सरकारको पूर्ण वा आंशिक स्वामित्वमा सञ्‍चालित उद्योग, समिति, संस्थान र प्रतिष्ठानसँग
सम्बन्धित अन्य कार्यहरु ।

कानून तथा फैसला कार्यान्वयन शाखाः
1. मन्त्रालयको कार्यक्षेत्रको विषयमा कानूनी राय परामर्श दिने सम्बन्धी कार्य,
2. विभिन्न अदालतहरुबाट भएका मन्त्रालयसँग सम्बन्धित फैसला आदेशहरुको कार्यान्वयन गर्न
सहयोग गर्ने,
3. मन्त्रालयसँग सम्बन्धित, ऐन, नियम, निर्देशिकाको कानूनी मस्यौदा तर्जुमा गर्न सहजिकरण गर्ने,
4. मन्त्रालयसँग सम्बन्धित कानूनहरुको समीक्षा र विश्लेषण सम्बन्धी कार्यहरु गर्ने,
5. अन्तराष्ट्रिय तथा राष्ट्रिय सन्धि सम्झौताको मस्यौदाको कानूनी सम्पादन कार्यहरु लगायत सो मा
राय तथा परामर्श दिने सम्बन्धी कार्यहरु गर्ने, गराउने,
6. SAARC, BIMSTEC लगायतका संस्था/निकायसँग कानूनी विषयमा समन्वय गर्ने,
7. मन्त्रालयले अन्तराष्ट्रिय वा अन्तर सरकारी सँगठनको सदस्यता लिँदा र अन्य बहुपक्षीय सन्धिहरुमा
नेपाल पक्ष बन्ने सम्बन्धमा अपनाउनु पर्ने कार्य प्रकृया, कानून तथा अन्य उपाय सम्बन्धी विषयमा
कानूनी राय परामर्श प्रदान गर्ने,
8. द्विपक्षीय, क्षेत्रिय तथा बहुपक्षीय व्यापार एवं पारवहन सम्बन्धी सम्पन्‍न हुने सन्धि-सझौताहरुमा
कानूनी राय, परामर्श प्रदान गर्ने,
9. मन्त्रालय पक्ष वा विपक्ष भएको मुद्दाका फिराद, प्रतिउत्तर, लिखित जवाफ लगायतका कागजातहरु
तयार गरी म्याद भित्र सम्बन्धित अदालतमा पेश गर्ने र सो को प्रतिरक्षाको व्यवस्था मिलाउने,
10. मन्त्रालयबाट तयार भएका दस्तावेजहरुको कानूनी सम्पादन सम्बन्धी कार्यहरु गर्ने,
11. मन्त्रालय मातहत रहेका निकायमा कार्यरत कानूनी जनशक्तिको क्षमता विकास सम्बन्धी कार्यहरु
गर्ने,
12. मन्त्रालय अन्तर्गतको समिति, कम्पनी लगायतका निकायहरुले तयार गरेको ऐन, नियम,
विनियमावलीहरुको नयाँ मस्यौदा, संशोधन तथा परिमार्जन सम्बन्धी मस्यौदामा राय, परामर्श
प्रदान गर्ने र पुनरावलोकन गर्न सहयोग गर्ने,
13. मन्त्रालयसँग सम्बन्धित मानव अधिकारको विषयमा मन्त्रालयको सम्पर्क व्यक्तिको रुपमा कार्य
गर्ने,
14. प्रचलित कानूनबाट प्रदत्त अन्य कार्यहरु गर्ने

वैदेशिक मनोनयन

# फाइलको नाम डाउनलोड
1 मनोनयन  डाउनलोड
2 मनोनयन  डाउनलोड